«Sunʼiy intellektning qorongʻi tomoni»: Krasnoyarsk maktab oʻquvchilariga sunʼiy intellektdan foydalanadigan firibgarlardan qanday himoyalanish haqida soʻzlab berildi

2026-yil 30-sentabr kuni Moliyaviy xavfsizlik boʻyicha VI Xalqaro olimpiada doirasida Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti Xalqaro-huquqiy va ommaviy-huquqiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi Naubaxar Baxadir qizi Uzakbayeva Krasnoyarsk shahridagi V. P. Sinyakov nomidagi 1-sonli oʻrta maktab-internat oʻquvchilari uchun «Sunʼiy intellektning qorongʻi tomoni» mavzusida mahorat darsini oʻtkazdi.

Sunʼiy intellekt davrida moliyaviy savodxonlik raqamli oʻzini oʻzi himoya qilish koʻnikmasiga aylanmoqda. Oʻquvchilar jinoyatchilar sunʼiy intellektdan qanday foydalanishi bilan tanishdilar: ular dipfeyklar yordamida yaqin insonlarning ovozini soxtalashtiradi, shaxsga moslashtirilgan fishing xatlarini yuboradi, soxta Wi-Fi tarmoqlarini («Yovuz egizak») yaratadi va romantik firibgarlik doirasida neyrotarmoqlar orqali oylab yozishmalar olib boradi. Alohida tarzda «oson qoʻshimcha ish» niqobi ostida oʻsmirlarni dropperlikka jalb qilish holatlari hamda jinoiy daromadlarni legallashtirishda ishtirok etganlik uchun jinoiy javobgarlik masalalari muhokama qilindi. Shuningdek, moliyaviy piramidalar va kriptoaktivlar bilan bogʻliq firibgarlik belgilari tahlil qilindi.

Ishtirokchilar xavfsizlikning amaliy qoidalarini oʻzlashtirdilar. Vahima va shoshilinchlikka berilmaslik. Yaqinlarga oʻzi qayta qoʻngʻiroq qilish va oilada maxfiy soʻz kelishib olish. Ommaviy Wi-Fi tarmoqlarida parollar va karta maʼlumotlarini kiritmaslik. Koʻp bosqichli autentifikatsiyani yoqish. Hech qachon notanish odamlarga pul oʻtkazmaslik.

«Firibgarlar vositalarini oʻzgartiradi, ammo maqsadi oʻsha-oʻsha – inson hushyorligi va tanqidiy fikrlashini soʻndirish. Bizning asosiy himoyamiz – bilim hamda toʻxtab, tekshirib koʻrish odati», – deya taʼkidladi Naubaxar Uzakbayeva.

Tadbir BMTning bir qator Barqaror rivojlanish maqsadlariga mos keladi. U yoshlarning moliyaviy va raqamli savodxonligini rivojlantirgani bois 4-BRM «Sifatli taʼlim»ga javob beradi. Shuningdek, noqonuniy moliyaviy oqimlar va firibgarlikka qarshi kurashishga koʻmaklashgani uchun 16-BRM «Tinchlik, odil sudlov va samarali institutlar»ga xizmat qiladi. Bundan tashqari, moliyaviy xizmatlardan xavfsiz foydalanishga oʻrgatgani sababli 8-BRM «Munosib mehnat va iqtisodiy oʻsish» bilan bogʻliq. Nihoyat, tadbir moliyaviy xavfsizlik sohasidagi xalqaro hamkorlik namunasi sifatida 17-BRM «Barqaror rivojlanish yoʻlidagi hamkorlik»ni aks ettiradi.