2025-yil 17-dekabr kuni Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti O‘zbek va rus tillari kafedrasi o‘qituvchisi Myakota Veronika “Rus tili (boshlang‘ich)” to‘garagi doirasida atrof-muhit muammolari va yechimlariga bag‘ishlangan mashg‘ulotni o‘tkazdi.

Atrof-muhit ifloslanishi — havo, suv, tuproq va shovqin kabi tabiiy resurslarning inson faoliyati natijasida zararli moddalar bilan ifloslanishidir. Bu jarayon ekotizimlarni buzadi, o‘simliklar, hayvonlar va inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bugungi kunda atrof-muhit ifloslanishi eng jiddiy global muammolardan biri hisoblanadi. Uning asosiy sabablari orasida sanoat faoliyati, qishloq xo‘jaligida kimyoviy moddalarning qo‘llanilishi, transport vositalari chiqindilari va chiqindi boshqaruvidagi muammolar mavjud.

Atrof-muhit ifloslanishining turlari:

- Havo ifloslanishi: Zavodlar va transport vositalaridan chiqadigan tutun, karbonat angidrid, oltingugurt dioksid va boshqa gazlar atmosferani ifloslaydi. Bu nafas olish yo‘llari kasalliklari va iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘ladi.

- Suv ifloslanishi: Sanoat chiqindilari, maishiy chiqindilar va qishloq xo‘jaligida ishlatiladigan kimyoviy moddalar suv manbalariga tushib, ichimlik suvi va suv ekotizimlarini ifloslantiradi. Bu suv jonivorlari hayotini xavf ostiga qo‘yadi va inson salomatligiga zarar yetkazadi.

- Tuproq ifloslanishi: Kimyoviy o‘g‘itlar, zararkunandalarga qarshi vositalar va sanoat chiqindilari tuproqni ifloslaydi. Natijada o‘simlik qoplami yo‘qoladi va zaharli moddalar oziq-ovqat zanjiriga kirib borishi mumkin.

- Shovqin ifloslanishi: Yo‘l harakati, qurilish ishlari va sanoat mashinalaridan keladigan ortiqcha shovqin inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shovqin stress, uyqu buzilishi va eshitish muammolariga olib kelishi mumkin.

Atrof-muhit ifloslanishini oldini olish bo‘yicha tavsiya etilgan chora-tadbirlar:

- Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish: Fosil yoqilg‘ilarning yonishi havo ifloslanishi va issiqxona gazlari chiqindilariga sabab bo‘ladi. Quyosh, shamol va gidroenergetika kabi manbalarga o‘tish ifloslanishni kamaytirishda muhim ahamiyatga ega.

- Qayta ishlash va chiqindi boshqaruvi: Chiqindilarni qayta ishlash va organik chiqindilarni kompost qilish atrof-muhit ifloslanishini kamaytirishning samarali usullaridandir. Plastik, shisha va metall kabi materiallarni qayta ishlash tabiiy resurslarni asrashga xizmat qiladi.

- Yashil hududlarni himoya qilish va ko‘paytirish: Daraxtlar va o‘simliklar karbonat angidridni yutib, havo sifatini yaxshilaydi. Parklar va o‘rmonlarni asrash, yangi yashil hududlar barpo etish atrof-muhit salomatligi uchun zarurdir.

- Ekologik toza mahsulotlarni tanlash: Kundalik hayotda kimyoviy tarkibli tozalash vositalari, zararkunandalarga qarshi preparatlar va yuvish vositalari o‘rniga ekologik xavfsiz muqobillarni qo‘llash suv va tuproq ifloslanishini kamaytiradi.

- Jamoat transporti va muqobil transport vositalaridan foydalanish: Shaxsiy avtomobillardan foydalanishni cheklash, jamoat transporti, velosiped yoki piyoda yurish kabi ekologik toza usullarni tanlash havo ifloslanishini pasaytirishda samarali.

- Ta’lim va xabardorlikni oshirish: Atrof-muhitga nisbatan ongli munosabatni shakllantirish va aholini ekologik himoya usullari haqida o‘rgatish uzoq muddatli ifloslanishni kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi.

To‘garak a’zolari mashg‘ulot yakunida quyidagi xulosaga kelishdi: Atrof-muhit ifloslanishi global miqyosda shoshilinch choralar ko‘rishni talab qiladigan muammodir. Havo, suv, tuproq va shovqin ifloslanishi nafaqat tabiatga, balki inson salomatligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, shaxsiy va ijtimoiy darajada amalga oshiriladigan chora-tadbirlar orqali atrof-muhitni asrash va kelajak avlodlarga toza dunyo qoldirish barchamizning mas’uliyatimizdir. Qayta tiklanadigan energiya manbalariga o‘tish, chiqindilarni to‘g‘ri boshqarish, yashil hududlarni ko‘paytirish va ekologik toza mahsulotlarni tanlash atrof-muhit ifloslanishiga qarshi kurashdagi muhim qadamlardir.